Zondag 8 november 2015

Fort 1881 is een voormalig pantserfort in Hoek van Holland en vormt een deel van de Atlantic Wal.

Fort 1881
Met verbijstering volgde ik vorig jaar het nieuws over stichting Fort aan Hoek van Holland die mede door een enorme huurverhoging failliet werd verklaard. Toen ik vernam dat het Fort het over een andere boeg ging gooien besloot ik dan ook weer eens langs te gaan. En die dag was vandaag.
Sinds de laatste keer dat ik het Fort gezien heb is wel een duidelijk verschil waarneembaar. Het terrein is uitnodigend en toegankelijk. De entree was erg laag, gunstig. Binnen werd er uitgelegd dat het Fort leeg was. Dat de nieuwe tentoonstelling werd voorbereid en begin volgend jaar te zien is. Wel werd er een audiotour beschikbaar gesteld waarin op de autentieke kenmerken gewezen ging worden. Prachtig! Een leeg Fort zou een heel andere kijk op dit prachtige stuk erfgoed geven en dan heb ik het nog niet over foto’s.

Fort 1881 is gebouwd ter verdediging van de naastgelegen vaargeul de Nieuwe Waterweg. Al kort na de voltooiing in 1889 was het fort verouderd. Nieuwe schepen konden verder schieten en lagen al snel buiten bereik. Ondanks dat werd er tijdens de neutrale Eerste Wereldoorlog wel gebruikt gemaakt van het Fort. Nederland was dan wel neutraal in deze oorlog, om die neutraliteit te behouden moesten schepen vanuit andere landen gecontroleerd worden. Mochten zij de neutraliteit schenden dan werd het vuur vanuit het Fort geopend.

Tijdens de inval in Nederland op 10 mei 1940 was het Fort schietklaar. Door gebrek aan onderhoud en ervaring van de infanteristen traden er storingen op en werd er in Hoek van Holland zelf extra afweergeschut geplaatst. Vanuit Den Haag kwam het toenmalige parlement in gepantserde wagens naar het Fort. Koningin Wilhelmina was op dat moment al in Hoek van Holland. Zij kwam hier aan toen het luchtalarm afging en was getuige van 3 Engelse vliegtuigen die de Duitse verjaagde. Het Fort en het afweergeschut schoten eveneens en ondertussen stapte Koningin Wilhelmina op een torpedojager. Zij wilde naar Breskens Zeeland maar onderweg bleek dit niet meer veilig te zijn. Terugkeren was eveneens onmogelijk waarop zij, zeer tegen haar zin, naar Engeland werd gevaren. Eveneens die morgen besloot het kabinet via dezelfde weg te vluchten uit Den Haag. De Duitsers rukten immers op naar deze stad. Toen zij eveneens bij de Harwichkade aankwamen bleken zij nog niet aan boord te kunnen van een gereedliggende torpedojager. Hierop werd hen onderdak in het Fort aangeboden. Ze werden in de officierswerkkamer ondergebracht. Tijdens deze vergadering werd er besloten dat het Nederlandse leger zou capituleren en dat de regering vanuit Engeland de strijd tegen de bezetter zou voortzetten. De ministers moeten tijdens deze vergadering het zware dreunen van de kanonnen op het Fort gevoeld hebben. Er werd op dat moment geschoten op Duitse soldaten en parachutisten. De terugslag van het kanon was 40 ton. Daarmee kan je een moderne tram wegschieten. De infanteristen moeten allemaal hun trommelvliezen hebben gescheurd daar. Uiteindelijk is er maar 7 keer met dit kanon geschoten.
Doordat het in de Eerste Wereldoorlog al bekend werd dat het Fort niet bestand zou zijn tegen directe inslagen besloten de Duitsers het Fort niet in gebruik te nemen. Ondanks metersdikke bomvrije muren was het Fort niet bestand tegen directe inslagen vanuit vliegtuigen. Bij zo’n directe inslag zou het Fort ontploffen door de kruitopslag. Het Fort werd uiteindelijk gebruikt voor meerdere doeleinden. Onder andere als telefooncentrale, werkplaats en bakkerij. De uit Rotterdam gestolen oven is nog steeds te zien in het Fort, hiermee werden dagelijks 5000 broden gebakken voor de in de omgeving gelegerde manschappen. Het geschut werd verwijderd en omgesmolten voor de Duitse oorlogsindustrie de verdediging werd vanuit de geweergalerij aangevuld met de nieuwe gebouwde delen van de AtlantikWall. Eén van de koepels van Fort 1881 Hoek van Holland.

Terwijl ik zo rondliep en naar buiten keek in die schemerige donkere stille geschutsgangen kwam er een klein vliegtuig over. Vogels zwegen en even waande ik me een soldaat. Hoe zullen die zich hier gevoeld hebben? Ze zee ruikend en de meeuwen in de verte horend? En misschien in het donker in de verte de oranje gloed van brandend Rotterdam ziend? Onvoorstelbaar moet dat zijn geweest parlement en koningin zijn gevlucht de capitulatie is dichtbij en de hemel wordt verlicht door het branden van een stad en zelf zit je opgesloten in een Fort wat niet meer toereikend is om mee te verdedigen.

Nieuwsgierig geworden? Fort 1881 is woensdag, zaterdag en zondag geopend en natuurlijk prachtig te combineren met een wandeling langs de delen van de Atlantikwall en over het dichtbij gelegen strand.