De bokkenrijders van Valkenburg

De bokkenrijders van Valkenburg

Wie door Valkenburg aan de Geul is gewandeld is misschien wel eens een beeld van een bok opgevallen. Meerdere beelden en plaquettes van verschillende materialen sieren het dorpje in Zuid-Limburg, maar wat heeft de bok met Valkenburg te maken, welke geschiedenis gaat daarachter schuil? En wat betekent die bok tegenwoordig voor het dorp?

Voor de geschiedenis van de Bokkenrijders, want daarom staan die bokken in dat dorp, moeten we terug naar de 18e eeuw. Want tussen 1730 en 1795 werd dit gebied van Nederland geteisterd door een roversbende die zich de bokkenrijders noemde. Hoewel ze zich de Bokkenrijders noemden, gingen deze rovers en afpersers te paard de streek af. Ze overvielen rijke boeren en gaven later de kerk de schuld van alle problemen en beroofden daarom ook kerken en kloosters. Niet alleen Zuid-Limburg maar ook de Kempen, de streek rond Luik en het gebied bij het Duitse Herzogenrath hadden van deze criminelen te duchten. Over bokkenrijders gaan verschillende volksverhalen de ronde, zo worden ze geassocieerd met de duivel, want mensen die een pact met de duivel hebben zouden zich ’s nachts voortbewegen op bokken.

Daar waar nu het streekmuseum van Valkenburg staat, stond vroeger het Landhuys. Hier werden de Bokkenrijders opgesloten in afwachting van hun proces. Die groepsprocessen worden nu als justitiële dwaling gezien omdat hun bekentenissen met folteringen werden afgedwongen. Hele groepen tegelijk werden berecht en veelal tot de doodstraf veroordeeld. Hun processen worden vergeleken met die van heksen. De heks als in vliegend op een bezem heeft nooit bestaan, net zo goed dat de bokkenrijder niet bestaan heeft. Dat er in die tijd roversbendes waren, staat vast maar of die bendes iets met elkaar te maken hadden is nooit bewezen.

Tegenwoordig is de Bokkenrijder immaterieel erfgoed, er zijn vele boeken over hen geschreven waaronder een Suske en Wiske. Ook in de Efteling wordt er in Villa Volta naar deze mythe verwezen en er is zelfs een jeugdserie over geschreven. In Valkenburg heeft de bok nu vooral betekenis met carnaval. De oudste carnavalsvereniging Mirlitophile voert tijdens carnaval het beeld wortels en prei Valkenburg wordt met carnaval Bokkenrijk genoemd. Overigens kan die bijnaam ook slaan op ‘zo koppig als een bok’ verwijzend naar de ligging van het dorp in de middeleeuwen. Ze konden zich toen veel permitteren wat al snel al koppigheid werd gezien. Hoe het ook zij de bok heeft een speciale betekenis voor Valkenburg en dat zie je er terug.

11 thoughts on “De bokkenrijders van Valkenburg

  1. Het waren bijzondere lieden die bokkenrijders. Valkenburg is trouwens een druk maar leuk plaatsje waar ik in mijn jeugd elk jaar kwam. Ook toen al toeristisch. Maar door de bouw en de ligging was het altijd een beetje buitenland in eigen land… Ik rijd er nog wel eens heen om de Cauberg te beklimmen….

  2. Was er met O&N nog, als ik dit eerder had geweten had ik er op gelet. We waren bij Thermen 2000 met O&N.
    Zijn wel bij de Militaire begraafplaats geweest in Margraten.

  3. Leuk Zo’n stukje geschiedenis als ontbijt. Ik ken de bokkenrijders ook van Suske en Wiske

  4. bedoel je Groenland of het wandelingetje dat ik gister maakte , moet de foto’s nog overzetten :)
    ja vandaag was mooi weer hier en liep ik 5 uren folders weg te brengen hihi , goede training

  5. Niet alleen in Valkenburg, de meeste processen tegen de bokkenrijders zijn gevoerd in het kasteel van Hoensbroek, veel bendeleiders kwamen hier uit de buurt en uit Schinnen en Geleen. Ik heb diverse boeken en geschriften uit die tijd. Vergeet ook niet dat het zuiden destijds nog geen deel uitmaakte van Nederland.

Comments are closed.