Zaterdag 22 augustus 2015

Sinds kort staan er twee wagons in Kamp Westerbork. Deze goederenwagons zijn van voor 1945 en zijn gewaarschijnlijk gebruikt voor transporten in de Tweede Wereldoorlog.

Sinds kort staan er twee wagons in Kamp Westerbork. Deze goederenwagons zijn van voor 1945 en zijn gewaarschijnlijk gebruikt voor transporten in de Tweede Wereldoorlog.
Kamp Westerbork

Vandaag bezocht ik voormalig Kamp Westerbork, een lang vervulde wens, hoe dubbel dat ook klinkt, ging eindelijk in vervulling. De reis naar Westerbork is lang en zoals ik verwachtte is het ook niet iets wat je zomaar even doet.
Meer dan 20 jaar geleden herinner ik me dat ik in de atlas op school opzocht waar Westerbork lag omdat dat in een boek stond wat ik las, was het het dagboek van Anne Frank? Ik weet het niet ik las toen al veel, ik weet nog wel dat ik schrok dat dat een Nederlands kamp was. Nu pak je je telefoon en zoek je redelijk makkelijk alles over iets op, toen niet voor toen bleef die plek een mysterieuze locatie die in de jaren daarna regelmatig in boeken voorbij kwam. Bijna elke Nederlander die in Nederland vast kwam te zitten en werd gedeporteerd ging via Westerbork. Om precies te zijn 107000 waarvan er maar 5000 de bevrijding haalde. Ik zeg bewust niet ‘overleefden’ want vele onder hen stierven kort na de bevrijding alsnog aan de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog.

Kamp Westerbork werd in 1939 gebouwd als vluchtelingenkamp, niet door de nazi’s maar voor de Duitse joden die vluchtten voor Hitler en hun heenkomen zochten in het tolerante Nederland. Hoe mooi Kamp Westerbork nu ook door bos en heide is omgeven, toen was het een kale vlakte in de winter vol met plassen en zomers vol stuifzand.

Toen in mei 1940 de oorlog ook Nederland bereikte is er nog geprobeerd de vluchtelingen naar het veilige Engeland te brengen maar dit liep op niets uit. Op 1 juli 1942 namen de nazi’s Kamp Westerbork over en lieten het kamp functioneren als doorgangskamp. Polizeiliches Durchgangslager Westerbork zoals het kamp officieel heette was geen vernietigingskamp de mensen hadden het er in verhouding tot de verschrikkingen van andere kampen (waaronder Kamp Vught) redelijk goed. Er was een groot en goed functionerend ziekenhuis, er werd niet geslagen of gemoord, gezinnen werden niet uit elkaar gehaald, er was cabaret, sport en meestal voldoende eten. Ook was er een winkel waar met kampgeld betaald kon worden. De bekende ‘pyjama’s’ waren hier niet te vinden en kaalgeschoren werd er alleen bij heel ernstige gevallen van luis. Toch draaide het maar om één ding in het kamp, de transporten, die eerst tweemaal maar later eenmaal per week plaatsvonden. Op een maandagavond las de barakleider de namen voor beginnende bij de letter A…hoe slopend moet dat niet geweest zijn? Op een dinsdag vertrokken de treinen naar een onbekende bestemming. Auschwitz was bekend en berucht maar andere kampen zoals Sobibor, Theresienstadt en Bergen-Belsen waren niet bekend. ‘Jullie gaan werken in het oosten’, werd er gezegd. Vele werden bij aankomst meteen vergast.

De goederentrein is één van de meest kenmerkende symbolen van de Jodenvervolging. Vele verhalen zijn bekend van de ontberingen die de mensen in de goederenwagons moesten ondergaan. Vele stierven onderweg van honger, dorst, verdrukking en kou. Van Kamp Westerbork vertrokken 93 treinen, eerst van station Hooghalen zo’n 7 kilometer van Kamp Westerbork, later toen de aftakking tot in het kamp leidde van de zogenaamde Rampe (vert. oprit). Niet alle treinen die vertrokken waren vee- of goederenwagons ongeveer de helft waren 2e klas coupés.
Sinds kort staat er op de locatie van de Rampe twee goederenwagons. Ze zijn van voor 1945 en waarschijnlijk gebruikt voor deportaties. Hoe dichter je bij die wagons komt hoe meer het geroezemoes over gaat in een bekende NOS stem, de gesproken namen worden 365 dagen per jaar uitgesproken samen met de leeftijden. Over het hele kampterrein (zo’n 500×500 meter) staan overal palen met speakers die brief- en dagboekfragmenten ten gehore brengen. Terwijl ik, als enige nog op het terrein aanwezig, zat te wachten tot ik deze foto kon maken werden al die teksten en die namen opeens heel realistisch en beklemmend, een ervaring om nooit meer te vergeten.

Kamp Westerbork is dagelijks te bezoeken, het terrein is openbaar gebied en niet te bereiken met de auto. Vanaf de parkeerplaats bij het museum is het nog geen 3 kilometer naar het kampterrein. Tijdens openingstijden van het museum rijden er om de 20 minuten pendelbussen, de entree van €8,- geeft ook toegang tot de bus.

1 thought on “Zaterdag 22 augustus 2015

  1. dat heb je mooi geschreven
    en het is gelukkig gebleven als blijvende herinnering aan die ellendige tijd
    en dat bracht jij mooi in beeld

Comments are closed.